یارمەتیدانی یەکگرتووە ئەورووپییەکان بە شێوەی ئێستا کارساز نەبێت بۆ ئابووری فەلەستین

لە لایەن ئەلیکساندرا جێراسیملچوکاوەوەبروکسل – دامەزراندنە داراییەکانی یەکگرتووە ئەورووپییەکان بە زیادیدا سەرجەمەی فەلەستین دەکەن بۆ یارمەتیدان بە پەرەپێدانی پایداری، دروستکردنی کار، زیادکردنی گەشە و پشتگیری لە دوای کۆرۆنا. بەڵام هەرچەندە پێڕەوی زۆری پارەدان هەیە ـ زۆربەیان وەک قەرز بۆ بەشە تایبەتیەکانی فەلەستین ـ یەکگرتووە ئەورووپی هێشتا پێچیدەکاریەکانی سەربەخۆیی فەلەستین لە ڕووی ئابووریەوە نەبینێت. لە جێگرەوە یارمەتیدانی ئەورووپی یارمەتیدانی سیستەمی بانکی فەلەستین و ماندنی ئابووری کێشەدار لەژێر هەژماری کۆنترولێک دەکات.بەپێی ڕاپۆرتی نوێی یەکگرتووە ئەورووپی لەبارەی پارەدانەکانیان بۆ فەلەستین لە ساڵی 2014 بەدوا، بەشدارییەکان لە «تیمی ئەورووپا» ـ یەکگرتووە ئەورووپی، وڵاتە ئەندامەکان و بانکی گەشەپێدەرانی گشتی ـ بەتایبەتی بانکی گەشەپێدانی ئەورووپا و بانکی ئەورووپی بۆ ناردنی نڤە و گەشەپێدان ـ گەیشتە بڕی 1.4 ملیار یۆرۆ (1.5 ملیار دۆلار). سێ خەمەی ئەم بڕە لە دوو ساڵی رابردودا پێشکەشکراوە و قەرزەکان 71% لە گشتی کۆی، یان نزیکەی 1 ملیار یۆرۆیە.بانکی گەشەپێدانی ئەورووپا کە لە کەرکوکەدا نوێیەکانتەر دفاترێکەتی کۆچی سەربەخۆی گەیشتووە، لە گەورەترین سەرمایەگذارانە وەک 372.3 ملیۆن یۆرۆ ـ زیاتر لە یەک چارەمی دارایی ئەورووپایی فەلەستین. یەکگرتووە ئەورووپی 77.1 ملیۆن یۆرۆ لە ڕێگەی ئامرازەکان وەک یارمەتیدانی تێکنیکی، دڵنیاییەکان، و بڕیارەکانی سەرمایەدان لە فۆندەکانی گەشەپێدانی پایەداردا پێشکەش کرد. ناوی وڵاتە گەورە سەرمایەگذارەکانشە سوید (279.5 ملیۆن یۆرۆ)، فەرەنسا (253.2 ملیۆن یۆرۆ) و ئەڵمانیا (166 ملیۆن یۆرۆ)یە. ئەگەر لەسەرەتا پێشکەشکردنی یارمەتیدانی بنەڕەتی ئەورووپی بۆ فەلەستین لە ساڵی 2020 کە نزیکەی 241 ملیۆن یۆرۆ بوو، ئەوا ئەم بڕانە کەم نیە.بەڵام بڕی قەرزەکان لە نێوان کۆمپانیا گەورە و ناوەندەکانی فەلەستین زیاد دەبێتەوە و قەرزی خانووبەرەکانیش زیاد دەبێتەوە کە ئەمە پەیوەندیدارە بە ئەوەی ئایا قەرزی زیاتر دەتوانێت پشتیوانی لە گەشەی ئابوورییەکی پایەدار بکات یان نا. ئەم ڕێگایە هەروەها تێدەپەڕێت یارمەتیدانی ئەورووپی لە شوێنەکانی پێویست وەک دایمەنەکانی کۆمەڵگا، گواستنەوەی پارە بۆ خانووبەرە زۆر قورسەکان، یان پشتگیری خزمەتگوزاری گشتی وەک خوێندن و پزیشکی کەم بکات.ئەو بەشە زۆر زۆر زیانیدا لەدوای ئەوەی کۆمسیۆنەری یەکگرتووە ئەورووپی ئەلیڤەر فارهێلی بۆ پاشەکەوتکردنی بەشی زۆرەکەی بڕی یارمەتیدانی یەکگرتووە ئەورووپی لەبەر بەرزبوونەوەی قسە لەسەر هۆکاری ناردنەوەی کەسایەتی لە کتێبە خوێندنیەکانی فەلەستین بۆ توندوتیژی و کەینەتی ـ هەرچەندە خوێندنیەکی تێدایە بۆ ئەورووپی ئەم بابەتانە پشتگوێخستنی ئەوە دەکات. دوای نزیکەی ساڵێک گفتوگۆ لەسەر ئامادەکردنی بڕیارەکان بۆ پێویستکردنی ئەم یارمەتیدانە بە گۆڕینی خوێندنەوە، بروسەل فەڕمانکردنی پارەکان کرد. بە هەرحاڵ، کێشەکانی پاشەکەوتکردن گەورە و ڕوونی بوون: وەرگرتنی چارەسەری ژیانی بەردەوام بۆ نزیکەی 500 نەخۆشی سەرطانەوە وەستاندرا، گواستنەوەی پارە بۆ تا 120 هەزار فەلەستینی نەدروست، و کەمکردنەوەی موچەی کارمەندانی حکومەت.زیادکردنی دارایی بۆ بەشە حکومەتی گشتی بەشێکە گرنگە لە چارەسەری ئابووری ئەورووپا دوای کۆرۆنا و پێویستە هەمان رۆڵ لە فەلەستینیش هەبێت. بەڵام بە کۆچی پڕۆسەی جێگیرکردنی زەویەکانی ڕۆژئاوا، پشتگیری بەشە حکومەتی گشتی بۆ کۆمپانیاکانی بچووک و ناوەندەکانی فەلەستین پێویستە. فەلەستین بە سەربەخۆیی و کۆنترۆل لە سەر سەردەمی و سەرچاوەکانی نیشتەجێی خۆی نیە و پێچیدەکاریەکان ـ لە گرتنەوەی گەشت بۆ کۆنترۆڵی بازرگانی دەرەکی فەلەستینی ـ بەرزبوونەوەی بڕیارەکانی کارەکانی بەشە تایبەتی دابەزاندن.لە ژێر دۆخی ئەوسڵۆ، فەلەستینیەکان بەراستی داگیرساندنی ئابوورییان لەسەر ئیسرائیل و یارمەتیدانی نێودەوڵەتی بووە، بەبێ بەرزبوونەوەی دارایی بۆ پێداچونەوەی پێویستی گەشەپێدانەکانی نەتەوەیی.نەگەرانە نەکەین کە کێشەکانی دووری داگیرساندن و ڕێسایەتی نێودەوڵەتی بە شێوەی نێو لیبرالی ـ ـ ڕەوانەکردنی کەمی کار، جیاوازی، قەرز و فەقرە زیاد دەکات ـ بەرزبوونەوەی پێویستی هەریەک لە کۆمسیۆنی فەلەستین بۆ قەرزی بانکی بۆ پەرداختکردنی کەمبودی مووچە هەبووە. ئێستا کۆمسیۆنی فەلەستین و کارمەندانی بەشە حکومەتی گشتی نزیکەی 40% لە قەرزە بانکیەکان بۆخۆیان دەگرن.ئەم شتەم کێشەی زیاتر دەکات سەر 1 ملیار یۆرۆی قەرزی ئەورووپی، کە زۆربەیان بۆ بانکی فەلەستین و دامەزراندنی پڕۆژە بچووکەکانە: کەمبوونی ڕووناکی لەسەر وەرگرتەکان و نیەبوونی ئاشکراوی ئەنجامی گەشەپێدان. زۆربەی سەرمایەدانەکانی ئەورووپی سەرمایەیاندنی کۆمپانیا گەورە و ناوەندەکانی فەلەستینە، بەڵام هەروەها دارایی بۆ بەشە ئێنەرجی و مالی کۆمپانیاکان هەیە، کە تێدا کۆمپانیا گەورە و کۆمپانیا گەشەپێدەرانی مەلە.بەرەوپێش بۆ لەدایکبوونی شفاف و ڕووناکی دروستە، چونکە فاسادی و کۆپەڵکەسازی لە ناو کۆمسیۆنی فەلەستین هەیە، لەناو قۆناغی کەمترکردنی نیشانەکانی کۆمپانیا گەورە و ناوەندەکان.بەڵام ناتوانرێت دیاریکرا بێت کە دامەزراندنی دارایی ئەورووپیان داواکاری هەیە کە زانیارییەکانی قەرزکردن بە وردی زیاد بگوازن بۆ نێوان ڕێکخراوەکان. لە ساڵی 2019، کۆمسیۆنی ئەورووپی داواکرد کە ئەنجامی دامەزراندنەکانی بانکی گەشەپێدانی ئەورووپا لە دەرەوەی ئەورووپا زۆر جار نەزانراوە، و بەروارێکی هاوەها هەڵسەنگاندنی شفافیتەکان پێویستە.دروستە، سەرمایەدانە ئەورووپیەکان لە فەلەستین تایبەتمەندیەکی باش هەیە. بۆ نموونە، مۆدیری تایبەتی سویدی بەرپرسە بۆ داواکردنی ریسک سیاسی کە 90%ی بڕی قەرزی لە غازا و هەروەها ناوچەی C داگیر دەکات. ناوچەی C نزیکەی 61% لە ڕۆژئاوا پێکدەهێنێت و زۆر سەروەری سەردەمەکان و کەشتوکاڵە تایبەتییەکانی فەلەستین تێدایە، کە گرنگیەکی زۆر لە هەوڵەکانی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی-ئابووریی هەیە.بەڵام کۆنترۆلی حکومەتی ئیسرائیل لەسەر ناوچەکە بەتەواوی کاریگەری لەسەر کارە بازرگانییەکان هەیە، و بانکی بێدەنگ و دامەزراندنی دارایی نەدەن بە پڕۆژە