نەخشەیەکی نوێ بۆ کەڕەبازاڕی عێراق و ئێران… هێڵی ڕێگای هەڵبەستەکانی دەوڵەتەکان

چاودێری ــ ساباى نوێ:ڕاپۆرتەکەی حکومەتی عێراق ڕوون دەکات بە پەسەندکردنی پرۆژەی دروستکردنی هێڵی ڕێگای هەڵبەستەکانی کە دەستی بە گرتنی پایتەختی بەغدا بە پەیوەندی نێوان دەرگاوی سنوورداری مەندەری عێراقی (لە پارێزگای دیالی، باشووری ڕۆژەخوار) و دەرگاوی خسروی لە لایەن ئێرانیەوە هەیە. ئەم پرۆژەیە وەکو هەڵسەنگاندنێکی گۆڕانکاری لە نەخشەی گواستنەوەی کەڕەبازاڕی نێوان دوو وڵاتەکە دەبینرێت، کە کات و هەوڵی بەکارهاتووی گواستنەوەی زەوی بەرز دەکات بەرەوپێش لە نێوان عێراق و ئێران، کە نرخەی کەڕەبازاڕیان هەرسال زیاتر لە ١١ ملیار دۆلارە.ئاگاداریەکەی حکومەتی عێراق لە هەفتەی رابردوودا بڵاو کراوە بەڕێوەبەرییەکی تیمی ئابووری کە لە بەغدا سەردانی تەهران کرد، لە کاتی سەردانەکەدا گفتوگۆیەکی زۆر لەسەر پەیوەندی ڕێگای هەڵبەست و هاوکاری نێوان دوو وڵات لە بەشی گواستنەوە و ناوچەکانی ئابووری ئەنجام دا.سەرکردەی ئەم تیمە، پاڵێورەی سەرۆکی وەزیرەکان بۆ کەرتە ئابووریەکان، حازم الخالدی، دیاری کرد کە عێراق پرۆژەی هێڵی ڕێگای بەغدا ـ خسروی لە لیستی پێشەوەریە تاکتیکییەکانیە، لەگەڵ پرۆژەی هێڵی ریلی بەصرە ـ شەلامچە.خالدی زیاد کرد کە ئەم پرۆژەیە یارمەتی دەدات بۆ ئاسانکردنی گواستنەوەی کەڕەبازاڕ و کەسایەتی و پەیوەندیدانی ئابووری نێوان دوو وڵات، بە دڵنیاوی ئەوە کە قەبارەی گواستنەوەی کەڕەبازاڕی ئێستا نێوان عێراق و ئێران نزیکەی ١١ ملیار دۆلارە، "بە ئامادەبوونی زیادکردنی بۆ ٢٥ ملیار دۆلار لە کاتی جێبەجێکردنی ناوچەکانی ئازاد و کەڕەبازاڕە هەموو گشتییەکان".خالدی ڕوونکردنەوەیەکی ڕۆژنامەوانە بەڕوودەدانی ئەم هەواڵە لە رەوانەکردنی مێدیای ئێرانی دا، کە عێراق دەیانەوێت شوێنی جۆگرافیایی خۆی بگۆڕێت بۆ ناوەندی گواستنەوەی سەرەکی، کە ئەمە پێویستی بە بنەمای پێشکەوتوو بۆ پەیوەندیکردن بە هەموو هاوڕێکانە.لە لایەن ئێرانیەوە، محەمەد جەعفەر قائەم بنا، هاوبەشی سەرۆکی ئێران و کارگەری وەزیرەکانی ئابووری، ڕوونکردنەوە دەربارەی ئامادەبوونی تەهران بۆ خێرایی پێشبردنی هەموو پەیوەندەکان و تێکڕای لۆجستیکی جێبەجێکردنی پرۆژەکە دا.ئەوەش باسکرد کە هێڵی خسروی ـ بەغدا دەتوانێت بە هۆڕێکی گرنگ بۆ هاوکاری دووجارە بگۆڕدرێت، و داوای دروستکردنی ناوچەی کەڕەبازاڕی ئازاد لە سنووری قەسری شێرین و خانەقین کرد، چونکە عێراق هاوپەیمانیەکی گرنگە کە لە وینەی پەرەپێدانی هەرێمی ئێراندا نەبێت.گرنگی ئابوورییەکانی پرۆژەکەلە لایەن وەزارەتی گواستنەوەی عێراق، گرنگی تاکتیکی پرۆژەکە تایبەتە و نرخەکانی هەڵسەنگاندنی پرۆژە لە لایەن تەکنیکی و ئابوورییەوە بوو.وتی وتەگۆڕەی وەزارەت، مێثم الصافی، ئەو پرۆژانەی پەیوەندیدار بە گواستنەوە، پێشکەوتنی گەورەیەکی بنەمایی گواستنەوەیە و یارمەتی دەدات بە پەرەپێدانی گواستنەوەی کەڕەبازاڕ و گواستنەوەی گەشتیاران.الصافی دڵنیایی دا کە حکومەتی بەغدا بەم پرۆژانەی پەیوەندی ریلی وەک ئامرازیەکی پشتگیری ئابووری نیشان دەدات بە گونجاوکردنی سەرچاوەکان و کەمکردنەوەی هاوپەیوەندی بە ڕێگاکان.ئەوە زیاد کرد کە شەبەکەی هێڵە ریلیەکان نەک تەنها کاریگەرە لە گواستنەوە، بەڵکو دەسەڵاتێکی گەورەی پەرەپێدانە کە بەشداربوونی کەلتوری، گەشتیاری و خوێندنی دەهێنێت، و وەعدەی پەیوەندیدانی عێراق لە ناو هەرێمی خۆی بە شێوەیەکی نوێ و کاریگەری دەکات.پەیوەندی لە کاتی گواستنەوەدالەبارەی گرنگی ئەم هێڵە لە دەرەکی ئابووری، ئەندازیارێکی تایبەتی گواستنەوە، باسەمی خفاجی، وتی پرۆژەی هێڵی ڕێگای هەڵبەستەکانی نێوان عێراق و ئێران بەڕێوەبەری خسروی هەنگاوێکی تاکتیکیە بۆ گۆڕینی عێراق بۆ شوێنی گواستنەوەی هەرێمی سەرەکی، کە بتوانێت سوود و بەرزکردنی سەرجەم بەرھەمەکانی جۆگرافیایی خۆ بەکاردەهێنێت لەنێوان روژاو و رۆژئاوا.خفاجی ڕوونکرد کە ئەم دەرگایە شوێنێکی لۆجستیکی تایبەتی هەیە چونکە سەربەست بە هێڵە ریلیەکان بە پایتەختی بەغدا پەیوەندیدارە، و ئەگەر ئەم دەرگایە لە شەبەکەی هێڵە ریلییەکانی عێراق داخڵ بکرێت، بە تایبەتی ئەگەر پەیوەندیداری بە پرۆژەی “ڕێگای پەرەپێدان” بکرێت، عێراق دەبێت بگۆڕێتەوە بۆ مێژووی گەورەی گواستنەوەی ناوچەیی و نێودەوڵەتی.ئەرکەکانی ترانزیتخفاجی زانیاری دا کە گرنگی ترانزیت لە ئەوەدایە کە داهاتە ئابوورییەکی درێژخایەنی بۆ عێراق دابین دەکات بێ ئەوەی پێویست بە هەناردن یان بەرهەمی گەورە هەبێت، کە کەفیەتی حکومەت بەرێوەبردنی شێوەکانی گواستنەوە، و پەرەپێدانی بنەمایی و گۆڕینی سیستەمی گمرکی دیجیتاڵی بکرێت بۆ گەیشتن بۆ داهاتی سەرەکی.ئەوەش باس کرد کە ئێران لەڕێگای ئەم پەیوەندیدانە دەتەوێت بگەیتە بازاڕە نوێکانەوە لە ڕووی زەویی عێراق، و عێراقیش دەتوانێت بنچینەی کارەکان خۆی دیاری بکات کە بۆ سوودە ئابووریی و سەربەخۆیی خۆی خزمەت بکات.خفاجی بەردەوام بوو کە سەرکەوتنی پرۆژەکە پەیوەندی بە ڕوونی بەڕێوەبردنی کەیسەکانی ترانزیت هەیە؛ هەرچەندە پلان کرا بۆ ئەوەی بێت بەشێک لە سیستەمی تەواوی گواستنەوە و کەڕەبازاڕ، عێراق دەتوانێت بە هۆڕێکی ئابووریی کەسی ناتوانرێت لە ناوچەکە ڕەفتاری بێت.ئێران سوودوەرەکی گەورەلایەنی کارەسازە ئابوورییەکە، زیاد هەشمی، وتی پرۆژەی هێڵی ریلیی ئێرانی بۆ عێراق ناتوانرێت بێت جیاواز لە ستراتیجیای گەشەپێدانی ئێران لە ناوچەکە.هەشمی دیاری کرد کە ئەم پرۆژە بەشێوەیەکی درێژخایەنی بەشێکە لە سیاسەتی ئێران بۆ دابینکردنی هۆڵەکانی ئابووری و سیاسەیی خۆی بەشێوەیەکی گەورەیە بە شێوەی سیستەمی هێڵە گواستنەوەی ستراتیژیکی کە ڕەوانەی بەری مۆری مێژوویی دەکات بە تەواوی، لە ڕێگای خاکی عێراق.هەشمی ڕوونکرد کە پەیوەندیدانی هێڵە ریلیەکە لە دەرگای خسروی بۆ بەغدا، کە ئێستا بە پێشکەوتنێکی یەک لە هاوکارییە ئابوورییەکانی نێوان دوو وڵاتە، پشت دەستە، هەدفەکانی گەورەیەک دەخاتە دەرەوە، کە دەربارەی دەستپێکردنی دابینکردنی بەرهەمەکانی بۆ مەوانە سوریە.داواکاری سیاسی و ئەبزاری بازرگانیهەشمی زیاد کرد کە گۆڕینی سیاسەتی کۆتایی لە سوریە پلانی ئێرانی بەردەست نەکرد و بە بەندکردنی بەشێکی گرنگ لە ڕێگای ڕۆژەوخوار هاتووە، کە وادایە ئێران زیاتر سەروەری خۆی هەلبژێرێت سەربەخۆی لە عێراق وەک شوێنێکی دواجار بۆ گەڕانەوەی بەرهەمەکانی.هەشمی باسکرد کە هێڵی ریلی پێشنیارکراو بە تەواوی نەک سەر بەندی عێراق دەگاتەوە، بەڵکو لە داهاتوودا دەتوانێت بە پڕۆژەی "ڕێگای پەرەپێدان" پەیوەندیدار بکرێت کە ئامادەی پەیوەندیدانی عێراق بە ئەورووپا لە ڕێگای خاکی تورکیا.کورتەیەکئەو هاوبەشی کە ئەم پەیوەندییە جیهانییە بەشێوەیەکی گەورە گەشەپێدەریت، بە ئامانجی گەیشتن بە بازارەکانی ئەورووپا لە ڕێگای عێراق، وەک ڕێگایەکی خێرا و کەم لە خەرجی بۆ ناردنی بەرھەمەکانی خۆی، پاشماوەی ناردنی دەرەوە لە ڕێگای بەحر خەلیج و بابەڵمندەب و کەناڵی سۆیسی.هەشمی باسکرد کە لایەنی ئێرانی زۆرترین سوودە لە ئەم پەیوەندیدانە دەگرێ، چونکە بەرھەمەکانی خۆیان دەتوانن بەڕێگایەکی خێرا و کەم نرخی بفرۆشن بۆ عێراق و وڵاتانی تر، کاتێک کە سوودە عێراقی کەمە بەهۆی نایاسایی و ناتوانی لە بەرهەم و پەرەپێدانی ناوخۆیی.هەشمی ئاگادارکردنی دەربارەی ئەوەی کرد کە عێراق دەتوانێت بگۆڕدرێت بۆ تەنیا رێگای گواستنەوە، بێ ئەوەی سوودێکی ڕاستەوخۆ و گەورە بدۆزێتەوە، هەروەها دەتوانێت بنەمای پەرەپێدانی خۆی پەیوەندیدار بکات و ئەم پرۆژەیە لە خزمەتگوزارییەکانی گەشەپێدان بگەڕێتەوە.